پیام نظامی جدید تهران؛ از تریبون نماز جمعه به ترامپ| ائمه جمعه درباره حمله احتمالی آمریکا چه گفتند؟

رویداد ۲۴| در خطبه‌های نماز جمعه امروز، موضع‌گیری برخی ائمه جمعه درباره احتمال حمله نظامی آمریکا به ایران، واجد تغییری معنادار در لحن و محتوا بود؛ تغییری که از نگاه بسیاری از ناظران، نشانه عبور از ادبیات بازدارندگی کلی و ورود به مرحله‌ای صریح‌تر از پیام‌دهی راهبردی تلقی می‌شود. تأکید مستقیم بر «هدف قرار دادن پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه» به‌عنوان پاسخ تهران، نسبت به مواضع پیشین که بیشتر بر کلیات «پاسخ قاطع» یا «هزینه‌زا بودن اقدام نظامی» متمرکز بود، گامی جلوتر محسوب می‌شود.

محمد جواد حاج علی اکبری، خطیب موقت نماز جمعه تهران، به صراحت گفته است که «یک تریلیون دلاری که آمریکا در منطقه سرمایه‌گذاری کرده، زیر نظر موشک‌های ماست» و «تمام منافع و پایگاه‌های آمریکا همه جزو اهداف روشن و دقیق موشک‌های فرزند اباعبدالله است.»

محمد مهدی حسینی همدانی، امام جمعه کرج نیز با بیان اینکه فتنه اخیر توسط آمریکا و صهیونیست رهبری شد، گفت: دشمنان اگر خطای دیگری کنند، این خطا مساوی است با برپا شدن آتش در منطقه و پایگاه‌های آمریکا سیبل ثابت سربازان مقتدر ایران اسلامی خواهد شد.

در سال‌های گذشته، خطبه‌های نماز جمعه معمولاً نقش تقویت‌کننده پیام‌های رسمی و اعلامی مقامات سیاسی و نظامی را ایفا می‌کردند، اما کمتر به بیان مستقیم سناریو‌های عملیاتی می‌پرداختند. امروز، اما برخی ائمه جمعه، بدون ابهام، دایره پاسخ ایران را به جغرافیای منطقه‌ای کشاندند و به‌طور مشخص از پایگاه‌های نظامی آمریکا سخن گفتند؛ پایگاه‌هایی که از خلیج فارس تا عراق، سوریه و حتی برخی نقاط فراتر از منطقه غرب آسیا گسترده‌اند. این تصریح، حامل پیامی دوگانه است: هم هشدار به واشنگتن و هم خطاب غیرمستقیم به کشور‌های میزبان این پایگاه‌ها.

تندتر شدن لحن خطبه‌ها را می‌توان در چارچوب شرایط متحول منطقه‌ای تحلیل کرد. تشدید تنش‌ها در ماه‌های اخیر، افزایش سطح درگیری‌های غیرمستقیم، و هم‌زمانی آن با تحرکات نظامی آمریکا، فضای سیاسی–امنیتی را به مرحله‌ای رسانده که تهران دیگر صرفاً به ارسال پیام‌های کلی اکتفا نمی‌کند. خطبه‌های امروز، به نوعی ترجمان علنی همان راهبردی است که پیش‌تر از سوی برخی مقامات نظامی و امنیتی به‌صورت محدودتر بیان شده بود: هرگونه حمله مستقیم، پاسخ مستقیم و منطقه‌ای در پی خواهد داشت.

نکته قابل‌توجه این است که نماز جمعه، برخلاف بیانیه‌های رسمی دولت یا ستاد‌های نظامی، مخاطب داخلی و خارجی را به‌طور هم‌زمان هدف قرار می‌دهد. از یک‌سو، این ادبیات می‌تواند کارکرد داخلی داشته باشد؛ تقویت انسجام اجتماعی، القای آمادگی و ارسال این پیام که حاکمیت در برابر تهدید خارجی در موضع انفعال قرار ندارد. از سوی دیگر، برای بازیگران خارجی نیز خطبه‌ها نوعی «دیپلماسی غیررسمی بازدارنده» محسوب می‌شوند؛ دیپلماسی‌ای که بدون ورود به کانال‌های رسمی، هزینه‌های اقدام نظامی را یادآوری می‌کند.

با این حال، صراحت بیش از گذشته در بیان اهداف احتمالی، ریسک‌هایی نیز به همراه دارد. وقتی پاسخ‌ها به‌صورت مشخص و علنی ترسیم می‌شوند، فضای مانور دیپلماتیک محدودتر شده و احتمال سوءبرداشت یا تشدید محاسبات امنیتی افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، هر حادثه کوچک یا خطای محاسباتی می‌تواند به سرعت به سطحی بالاتر از تنش منجر شود.

خطبه‌های نماز جمعه امروز را می‌توان بخشی از پازل پیام‌رسانی جدید تهران دانست؛ پازلی که هدف آن، انتقال این پیام روشن است که دوران پاسخ‌های مبهم و صرفاً لفظی رو به پایان است. این تغییر لحن، بیش از آنکه نشانه تمایل به درگیری باشد، تلاشی برای بالا بردن هزینه تصمیم نظامی برای آمریکا و بازتعریف قواعد بازدارندگی در منطقه است؛ قواعدی که تهران می‌کوشد آنها را پیش از هر برخورد احتمالی، به صراحت روی میز بگذارد.